MEB Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS): Açık Uçlu Sorular ve Yapay Zekâ Destekli Değerlendirme
![]() |
| MEB Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) |
Açık Uçlu Sorular ve Yapay Zekâ Destekli Değerlendirme
MEB ortak yazılı sınav sistemi (OYSS), ortaokul ve liselerde yazılı sınavların hazırlanma, uygulanma ve değerlendirilme biçimini değiştiriyor. Yeni sistemde öğrencilerin cevaplarını kendi cümleleriyle yazdığı açık uçlu sorular öne çıkıyor. Ayrıca yapay zekâ destekli soru yazımı ve açık uçlu soruların puanlanmasına yönelik çalışmaların sisteme entegre edilmesi planlanıyor. Bu yazıda yeni sistemin ne olduğunu, hangi sınıf ve dersleri kapsadığını, açık uçlu soruların nasıl değerlendirileceğini ve öğrenci, öğretmen ile velileri nelerin beklediğini ayrıntılı biçimde bulabilirsiniz.
İçindekiler
- Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) nedir?
- Sistem ne zaman başlıyor?
- Hangi sınıflar ve dersler kapsanıyor?
- Sınavlarda hangi soru türleri kullanılacak?
- Açık uçlu soru nedir, neden tercih ediliyor?
- Yapay zekâ bu sistemde ne yapacak?
- Dijital soru havuzu ve EBA
- Öğretmenlerin rolü
- Öğrenciler ve veliler için ne değişiyor?
- Sistemle ilgili tartışmalar ve endişeler
- Öğrenciler nasıl hazırlanmalı?
- Sık sorulan sorular
Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) nedir?
Milli Eğitim Bakanlığı'nın tanıttığı Ortak Yazılı Sınav Sistemi, yazılı sınavların planlanmasından değerlendirilmesine ve sonuçların analizine kadar bütün süreci dijital ortamda birleştiren bir ölçme ve değerlendirme platformudur. Sistem, yeni EBA üzerinden öğretmenlerin kullanımına sunulmaktadır.
Bakanlığın açıklamalarına göre sistemin temel hedefleri şunlardır:
- Beceri temelli, nitelikli bir soru havuzu oluşturmak
- Ülke genelinde ölçme ve değerlendirme standartlarını eşitlemek
- Farklı bölgelerdeki öğrencilerin benzer nitelikteki ölçme araçlarıyla değerlendirilmesini sağlamak
- Yıl sonu başarı puanlarının daha objektif belirlenmesine katkı sunmak
- Öğrenci, sınıf ve şube bazında ayrıntılı analiz ve geri bildirim üretmek
Milli Eğitim Bakan Yardımcısı Ömer Faruk Yelkenci, ölçme ve değerlendirmeyi eğitim sürecinin sonunda yapılan bir işlem olarak görmediklerini, öğrenme sürecinin niteliğini artıran bir unsur olarak ele aldıklarını belirtmiştir. Yani yeni yaklaşım sadece "not vermeyi" değil, öğrencinin hangi konuda eksik olduğunu görmeyi de hedefler.
Sistem ne zaman başlıyor?
Ortak Yazılı Sınav Sistemi, 2026-2027 eğitim öğretim yılı 1. dönem 1. yazılı sınavlarında uygulanmaya başlayacak. Açıklanan takvime göre sistem, 26 Ekim 2026 Pazartesi günü okulların kullanımına açılıyor. Öğretmenler yazılı sınavlarını bu tarihten itibaren sistem üzerinden hazırlayabilecek.
Hangi sınıflar ve dersler kapsanıyor?
Bakanlığın duyurusuna göre sistem toplam 16 branşta uygulanacak. Kapsanan sınıf düzeyleri şunlardır:
- Ortaokul: 5, 6 ve 7. sınıflar
- Lise: 9, 10 ve 11. sınıflar
Açıklanan ilk uygulama kapsamında ortaokul 8. sınıf ve lise 12. sınıf yer almıyor. Bunun nedeni, bu sınıfların merkezî sınavlara (LGS ve YKS) hazırlık sürecinde olması şeklinde yorumlanıyor.
Ortaokulda kapsanan dersler
- Türkçe
- Matematik
- Fen Bilimleri
- Sosyal Bilgiler
- Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi
- İngilizce
Lisede kapsanan dersler
Liselerde Türk Dili ve Edebiyatı, Matematik, Fizik, Tarih ve İngilizce gibi ana branşlar sisteme dahildir. 9, 10 ve 11. sınıflarda ders sayısı sınıf düzeyine göre değişmektedir. Kesin ders listesi için okulunuzun duyurularını ve MEB'in resmî açıklamalarını kontrol etmenizi öneririz.
16 branş, bütün derslerde aynı gün merkezî sınav demek mi?
Hayır. Sistemin 16 branşta kullanılması, bu derslerin tamamında aynı gün Türkiye genelinde tek bir merkezî sınav yapılacağı anlamına gelmiyor. Okullar yazılı sınavlarını sistem üzerinden, ortak standartlarla hazırlıyor. Bazı derslerde ise daha önceki yıllarda olduğu gibi il veya ülke geneli ortak sınavlar ayrıca yapılabiliyor.
Sınavlarda hangi soru türleri kullanılacak?
Sosyal medyada ve bazı haberlerde "Türkçe, matematik ve fen derslerinin çoktan seçmeli ve açık uçlu sorularla ölçüleceği" şeklinde bilgiler dolaşıyor. Resmî açıklamalarda ise vurgu özellikle beceri temelli açık uçlu sorulara yapılıyor. Sistemin tanıtımında, öğrencilerin kendi cevaplarını oluşturabildiği açık uçlu soruların kullanımının desteklendiği belirtiliyor.
Öğretmenler sınav kâğıdını hazırlarken sistemdeki soruları inceleyip onaylıyor. Soruların kolay, orta ve zor düzeyleri ile puan değerleri ise öğretmenlerin mesleki değerlendirmeleri doğrultusunda belirleniyor. Hangi derste hangi soru türünün ne oranda kullanılacağı, branşa ve sınıf düzeyine göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle kendi dersiniz için güncel sınav kılavuzlarına bakmanız en doğrusudur.
Açık uçlu soru nedir, neden tercih ediliyor?
Açık uçlu soru, öğrencinin hazır seçeneklerden birini işaretlemek yerine cevabı kendi cümleleriyle oluşturduğu soru türüdür. Çoktan seçmeli sorularda doğru cevap seçeneklerin içinde yer alırken, açık uçlu sorularda öğrencinin bilgiyi hatırlaması, yorumlaması ve ifade etmesi gerekir.
Açık uçlu soruların avantajları
- Üst düzey düşünmeyi ölçer: Analiz, yorumlama, karşılaştırma ve gerekçelendirme gibi becerileri yoklar.
- Ezberi azaltır: Sadece bilgiyi tanımak yeterli olmaz, bilgiyi yeni durumlarda kullanmak gerekir.
- Şansla doğru cevap ihtimalini düşürür: İşaretleme ve tahmin stratejisi işe yaramaz.
- Yazılı ifade becerisini geliştirir: Öğrenci düşüncesini açık ve düzenli biçimde yazmayı öğrenir.
- Öğrenmedeki eksikleri gösterir: Öğrencinin hangi aşamada hata yaptığı daha net görülebilir.
Açık uçlu soruların zorlukları
- Hazırlanması ve puanlanması daha fazla zaman ve emek gerektirir.
- Puanlayıcıdan puanlayıcıya farklılık (tutarsızlık) oluşma riski vardır.
- Net ve ayrıntılı bir puanlama anahtarı (rubrik) gerekir.
Sistemde kâğıdın yanı sıra puanlama anahtarı ve raporların da sistem tarafından üretilmesi, tutarsızlık riskini azaltmaya yönelik bir adım olarak değerlendirilebilir.
Yapay zekâ bu sistemde ne yapacak?
Konunun en çok merak edilen ve en çok yanlış anlaşılan kısmı burasıdır. Yetkililerin açıklamalarından anlaşıldığı kadarıyla yapay zekânın sistemdeki rolü iki alanda planlanıyor:
- Yapay zekâ destekli soru yazımı: Soru havuzunun hazırlanma sürecinde yapay zekâ teknolojilerinden destek alınacağı belirtiliyor. Bu, bütün soruların doğrudan yapay zekâ tarafından hazırlanacağı anlamına gelmiyor. Sorular, öğretim programlarındaki öğrenme çıktılarıyla uyumlu olacak şekilde Bakanlık tarafından hazırlanıyor.
- Açık uçlu soruların puanlanması: Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, TÜBİTAK ile birlikte yapay zekâ destekli açık uçlu soru değerlendirme projesi geliştirdiklerini açıklamıştı. Bakan Yardımcısı Yelkenci de yapay zekâ destekli soru yazımı ve açık uçlu soruların puanlanmasına yönelik çalışmaların sistemle bütünleştirilmesinin planlandığını bildirdi.
Önemli not: Puanlamayı kim yapacak?
"Açık uçlu soruları yapay zekâ puanlayacak" cümlesi, şu aşamada kesinleşmiş ve her sınav için geçerli bir uygulama gibi anlatılmamalıdır. Çünkü:
- Yapay zekâ ile puanlama projesi geliştirilme ve entegrasyon aşamasında olarak açıklanıyor.
- Daha önceki ortak sınavlarda açık uçlu soruların değerlendirilmesinde öğretmenlere puanlama eğitimi verilmesi, bazı sınavlarda her cevabın bağımsız iki puanlayıcı tarafından puanlanması gibi insan temelli yöntemler kullanıldı.
- Okul düzeyinde yapılan sınavların değerlendirmesinde ise genellikle ilgili dersin öğretmeni rol alıyor.
Bu yüzden velilerin ve öğrencilerin kendi okullarının ve dersinin güncel sınav kılavuzunu takip etmesi önemlidir.
Yapay zekâ ile puanlama nasıl çalışabilir?
Genel olarak yapay zekâ destekli puanlama sistemlerinde, öğrencinin yazdığı cevap önceden belirlenmiş puanlama ölçütleriyle karşılaştırılır. Sistem cevabın doğruluğunu, kavramları kullanma biçimini ve gerekçelendirmenin yeterliliğini analiz ederek bir puan önerir. Bu tür sistemler genellikle öğretmenin son kararı vermesi esasına dayanır. Yani yapay zekâ puanlayıcının yerini almaktan çok, ona yardımcı olacak şekilde tasarlanabilir. Bu bölüm genel bir açıklamadır. MEB'in sistemi hangi modelle ve hangi aşamalarla kullanacağı henüz ayrıntılı biçimde paylaşılmış değildir.
Dijital soru havuzu ve EBA
Sistemin önemli bileşenlerinden biri, öğretim programlarındaki öğrenme çıktılarıyla uyumlu, farklı bilişsel ve güçlük düzeylerinde hazırlanmış beceri temelli açık uçlu sorulardan oluşan merkezî soru havuzudur. Açıklanan bilgilere göre:
- İlk etapta sisteme yaklaşık 8 bin nitelikli açık uçlu soru yüklenecek.
- Her sınav döneminde havuza yaklaşık 8 bin yeni soru eklenecek.
- Öğretmenler sınavın planlanmasından soruların seçilmesine ve sınav kâğıdının oluşturulmasına kadar bütün süreci yeni EBA üzerinden yürütecek.
- Sistem sınav sonrasında öğrenci, sınıf ve şube bazında analiz ve geri bildirim üretecek.
Öğretmenlerin rolü
Yeni sistemde öğretmen devre dışı kalmıyor. Tersine, sınavın hazırlanmasında karar verici konumunda kalıyor. Öğretmenler;
- Sınavın kazanım ve konu dağılımını planlıyor,
- Sistemin oluşturduğu sınav kâğıdını inceleyip onaylıyor,
- Soruların güçlük düzeyini ve puan değerlerini mesleki yargılarıyla belirliyor,
- Puanlama anahtarı ve sistem raporları doğrultusunda değerlendirme yapıyor.
Öte yandan sahadaki bazı öğretmenler, açık uçlu soruların okunmasının ve puanlanmasının ciddi zaman ve idari yük getirebileceğini dile getiriyor. Bu yük, kalabalık sınıflarda ve çok şubeye giren branş öğretmenleri için daha belirgin olabilir. Yapay zekâ destekli puanlamanın en çok tartışıldığı nokta da burasıdır.
Öğrenciler ve veliler için ne değişiyor?
Öğrenciler için
- Sadece bilgiyi hatırlamak yerine bilgiyi kullanma ve yorumlama becerisi daha fazla ölçülecek.
- Cevapları düzenli, anlaşılır ve gerekçeli yazmak önem kazanacak.
- Hangi konularda eksik olduğunu gösteren daha ayrıntılı geri bildirim alınabilecek.
Veliler için
- Velilerin çocuklarının yalnızca notunu değil, kazandığı bilgi ve becerileri, ilerleme sağladığı konuları ve destek gereken alanları da daha ayrıntılı biçimde takip etmesi hedefleniyor.
- Not yerine "öğrenme çıktısı" odaklı bir bakış açısı gelişebilir.
Sistemle ilgili tartışmalar ve endişeler
Yeni sistem, eğitim camiasında farklı görüşlere yol açıyor. Kamuoyunda dile getirilen başlıca noktalar şunlar:
- Hazırlık süresi: Öğretmenlerin ve öğrencilerin yeni bir sisteme uyum sağlaması için yeterli zamana ihtiyaç duyulduğu belirtiliyor.
- Puanlamada standart: Açık uçlu soruların değerlendirilmesinde nasıl bir standart sağlanacağı, sistem uygulandıkça daha net görülecek.
- Yapay zekâ hataları: Yapay zekâ destekli soru hazırlama veya puanlama süreçlerinde oluşabilecek hataların öğrencileri olumsuz etkileyebileceği uyarısı yapılıyor.
- Eşitsizlik kaygısı: Farklı okullardaki öğrencilerin bu tür sorulara hazırlık düzeyinin aynı olmayabileceği, bunun fırsat eşitliği tartışması doğurabileceği ifade ediliyor.
- Öğretmen iş yükü: Açık uçlu sınav kâğıtlarının okunması ve puanlanması, idari yükü artırabilir.
Destekleyenler ise sistemin ezberci eğitimden uzaklaşmaya, ülke genelinde standardı yükseltmeye ve öğrenme eksiklerini erken görmeye katkı sağlayacağını savunuyor. Bu noktada sistemin başarısı büyük ölçüde puanlama kalitesine, öğretmen eğitimine ve şeffaflığa bağlı görünüyor.
Öğrenciler yeni sisteme nasıl hazırlanmalı?
- Konuyu ezberlemek yerine anlamaya çalışın. "Neden?" ve "nasıl?" sorularını kendinize sorun.
- Cevap yazma pratiği yapın. Bir konuyu 3-5 cümleyle kendi kelimelerinizle anlatmayı deneyin.
- Gerekçelendirin. Matematikte işlem basamaklarını, fende gözlem ve sonuç ilişkisini, Türkçede metinden kanıt göstermeyi alışkanlık edinin.
- Net ve düzenli yazın. Okunaklı, kısa ve konuya odaklı cümleler puanlayıcının işini kolaylaştırır.
- Soru kökünü dikkatle okuyun. "Açıklayınız", "karşılaştırınız", "yorumlayınız" gibi ifadeler farklı cevap türleri ister.
- Örnek soruları inceleyin. Öğretmeninizden ve resmî kaynaklardan örnek açık uçlu soruları isteyin.
- Süreyi yönetin. Açık uçlu sorular daha fazla zaman alır, sınav sırasında zamanı dengeli kullanın.
Sık sorulan sorular
MEB Ortak Yazılı Sınav Sistemi nedir?
Ortaokul ve liselerde yazılı sınavların hazırlanmasını, uygulanmasını, değerlendirilmesini ve analizini dijital ortamda birleştiren, yeni EBA üzerinden çalışan ölçme ve değerlendirme platformudur.
Yeni sistem hangi sınıfları kapsıyor?
Ortaokulda 5, 6 ve 7. sınıfları; lisede 9, 10 ve 11. sınıfları kapsıyor. 8. sınıf ve 12. sınıf ilk uygulama kapsamında yer almıyor.
Türkçe, matematik ve fen dersleri sisteme dahil mi?
Evet. Türkçe (ve lisede Türk Dili ve Edebiyatı), matematik ve fen bilimleri gibi ana branşlar 16 branşlık kapsamın içinde yer alıyor.
Açık uçlu soruları yapay zekâ mı puanlayacak?
MEB, yapay zekâ destekli açık uçlu soru puanlama çalışmalarının sisteme entegre edilmesini planladığını açıkladı. Ancak bu çalışmanın hangi aşamada ve hangi sınavlarda devreye gireceği henüz kesinleşmiş bir uygulama olarak duyurulmuş değil. Okul sınavlarında değerlendirme şu an için ilgili dersin öğretmeni tarafından yürütülüyor.
Bütün sorular yapay zekâ tarafından mı hazırlanacak?
Hayır. Yapay zekâ destekli soru yazımı süreçleri kullanılacak, ancak bu, bütün soruların doğrudan yapay zekâ tarafından hazırlanacağı anlamına gelmiyor.
Bu sistem LGS ve YKS'yi etkileyecek mi?
Şu an için LGS ve YKS formatında resmî bir değişiklik açıklanmış değildir. Ortak Yazılı Sınav Sistemi okul içi yazılı sınavlara yöneliktir. YKS gibi sınavlarda format değişikliği ise ÖSYM ve YÖK kararlarına bağlıdır.
Yazılı notlar nasıl hesaplanacak?
Sistemin ortak standartlarla yıl sonu başarı puanlarının daha objektif belirlenmesine katkı sağlaması hedefleniyor. Not hesaplama kuralları için MEB'in ilgili yönetmeliklerini ve okul duyurularını takip etmek gerekir.
Sonuç
MEB'in Ortak Yazılı Sınav Sistemi, Türkiye'de okul içi ölçme ve değerlendirme anlayışında önemli bir dönüşüm anlamına geliyor. Açık uçlu ve beceri temelli sorular, dijital soru havuzu ve ayrıntılı analiz raporları ile sistem; ezberden çok anlamaya, yorumlamaya ve ifade etmeye dayalı bir değerlendirme kültürünü hedefliyor. Yapay zekânın soru yazımı ve açık uçlu soruların puanlanmasındaki rolü ise henüz gelişmekte olan ve ilerleyen dönemde netleşecek bir başlık. Sistemin başarısı; puanlamanın güvenilirliğine, öğretmenlerin hazırlığına ve süreçteki şeffaflığa bağlı olacak. Öğrenciler, veliler ve öğretmenler için en doğrusu, gelişmeleri MEB'in resmî kanallarından ve okul duyurularından takip etmek.
Kaynaklar
- Millî Eğitim Bakanlığı (meb.gov.tr), "Ortak Yazılı Sınav Sistemi Tanıtım Programı Düzenlendi" haberi
- MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü yazılı sınav duyuruları ve kılavuzları
- Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in yapay zekâ destekli açık uçlu soru değerlendirme projesine ilişkin açıklamaları (Ekim 2025)
Not: Bu yazı, kamuoyuna açıklanan bilgilere dayanan genel bir bilgilendirmedir. Uygulama ayrıntıları değişebilir. Güncel ve bağlayıcı bilgi için MEB'in resmî duyurularını takip ediniz.

Gelen Yorumlar